We wszystkich krajach Unii obowiązują zasady demokracji, w szczególności czynne prawo wyborcze od 18 roku życia, równość pomiędzy mężczyznami a kobietami oraz tajność głosowania. W niektórych państwach członkowskich, jak np. w Belgii, Luksemburgu i Grecji, głosowanie jest obowiązkowe.

Od momentu wejścia w życie w 1993 roku Traktatu z Maastricht, obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej, którzy zamieszkują na terenie innego państwa członkowskiego, mają czynne i bierne prawo wyborcze na terenie tego państwa.

W wyborach w czerwcu 2004 roku wzięło udział prawie 475 milionów obywateli 25 Krajów Członkowskich. 

Pomimo że jego siedziba znajduje się w Strasburgu, Parlament Europejski - z przyczyn historycznych - posiada trzy miejsca pracy: Strasburg, Brukselę i Luksemburg. Trzy Wspólnoty nie powstały w tym samym czasie i miejscu. Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) powołano do życia w Luksemburgu w 1952 roku. Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EWEA, znana również pod nazwą EURATOM) oraz Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) powstały w Brukseli w 1958 roku. Strasburg najpierw został siedzibą Rady Europy, a następnie (w 1952 roku) Parlamentu Europejskiego. Miasto to wybrano jako symbol francusko-niemieckiego pojednania. Spotkanie Rady Europejskiej na szczycie w Edynburgu (1992) oraz Traktat Amsterdamski (1997) potwierdziły lokalizację Parlamentu w tych trzech miejscach.

Tłumaczenia symultaniczne wszystkich debat parlamentarnych i posiedzeń komisji są prowadzone we wszystkich urzędowych językach Unii.  Również wszystkie dokumenty parlamentarne są tłumaczone i publikowane we wszystkich językach.

Praca Parlamentu zorganizowana jest w następujący sposób:
 - Komisja Europejska przedkłada Parlamentowi propozycję legislacyjną. Odpowiednia komisja parlamentarna (na przykład Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności w przypadku ustaw dotyczących zanieczyszczenia środowiska naturalnego) wyznacza posła-sprawozdawcę, który przygotowuje projekt raportu na temat propozycji przedstawionej przez Komisję Europejską. Również poszczególni posłowie i inne komisje parlamentarne mogą zostać poproszone o wydanie opinii;

 - sprawozdawca przedstawia komisji parlamentarnej do dyskusji projekt raportu;

 - po rozpatrzeniu zgłoszonych poprawek projekt raportu poddawany jest pod głosowanie komisji;

 - grupy polityczne oceniają raport z punktu widzenia ich interesów;
raport jest następnie omawiany na sesji plenarnej Parlamentu, a po wprowadzeniu ewentualnych poprawek poddawany głosowaniu. Przyjęty dokument wyraża stanowisko Parlamentu w danej sprawie.

Procedura ustalenia stanowiska Parlamentu wobec propozycji Komisji może wymagać nawet trzech czytań (tak jak w przypadku procedury współdecydowania)

Obok przyjmowania propozycji ustawowych i budżetu, deputowani do Parlamentu Europejskiego kontrolują też działalność Komisji i Rady Unii Europejskiej poprzez zadawanie ustnych pytań lub zapytań dotyczących bieżących spraw członkom Komisji i Rady na posiedzeniach plenarnych.

Pierwsze bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego odbyły się w czerwcu 1979 roku, zaledwie w 34 lata po zakończeniu II wojny światowej. Obywatele podzielonych niegdyś działaniami wojennymi krajów Europy udali się do urn, aby wybrać członków wspólnego Parlamentu.

Parlament Europejski wywodzi swoją legitymację z bezpośrednich i powszechnych wyborów, które odbywają się, co pięć lat. Liczne traktaty - w szczególności Traktat z Maastricht (1992) i Traktat Amsterdamski (1997) - zwiększyły wpływ i poszerzyły zakres jego uprawnień. Z ciała doradczego Parlament Europejski przekształcił się stopniowo parlament legislacyjny, wyposażony we władzę podobną do tej, jaką mają parlamenty narodowe - stanowi większość praw europejskich, które mają bezpośredni wpływ na życie obywateli państw Unii i jest równorzędnym partnerem Rady Ministrów."
/Pat Cox, Przewodniczący Parlamentu Europejskiego w latach 2001-2004/

Przewodniczący reprezentuje Parlament na spotkaniach oficjalnych oraz na płaszczyźnie międzynarodowej, przewodniczy posiedzeniom plenarnym, zebraniom Prezydium i Konferencji Przewodniczących.

Procedura współdecydowania obejmuje decyzje dotyczące większości zagadnień, jednak w pewnych ważnych dziedzinach, jak np. w sprawach podatków czy dopłat do produkcji rolnej, rola Parlamentu Europejskiego ogranicza się jedynie do wydawania opinii.

W jaki sposób budżet jest finansowany?
Od 1970 roku budżet finansowany jest z własnych źródeł zaakceptowanych przez państwa członkowskie po konsultacji z Parlamentem Europejskim. Wysokość budżetu nie może przekraczać 1,27% produktu narodowego brutto wszystkich państw-członków Unii. Na źródła własne obecnie składają się:

składki państw członkowskich obliczane na podstawie ich produktu narodowego brutto,

określony procent podatku od wartości dodanej (VAT) od dóbr i usług w całej Unii,

opłaty celne pobrane na zewnętrznych granicach Unii,

inne źródła, między innymi opłaty nakładane na produkty rolne importowane z krajów trzecich.

Rada zasięga opinii Parlamentu Europejskiego w głównych zagadnieniach dotyczących polityki zagranicznej. Parlamentarna Komisja Spraw Zagranicznych, Praw Człowieka, Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony jest w stałym kontakcie z Wysokim Przedstawicielem ds. Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, co zapewnia, że stanowisko Parlamentu brane jest pod uwagę. Urząd Wysokiego Przedstawiciela utworzony został na mocy Traktatu Amsterdamskiego. Pierwszego Wysokiego Przedstawiciela Rada Europejska powołała na szczycie w Kolonii w czerwcu 1999 roku. Został nim Javier Solana.

Parlament Europejski może kierować zapytania do Rady bądź wydawać jej zalecenia. Każdego roku odbywa się także debata oceniająca postępy we wprowadzaniu w życie wspólnej polityki zagranicznej.

Parlament i współpraca w zakresie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
Parlament zwraca szczególna uwagę na kwestie dotyczące wprowadzania w życie polityk budzących powszechne zainteresowanie takich jak: prawo azylowe i imigracyjne, walka z narkomanią oraz zorganizowaną przestępczością.
Parlament jest regularnie pytany o opinie i informowany o kwestiach dotyczących współpracy pomiędzy organami sprawiedliwości i spraw wewnętrznych państw członkowskich Unii. Parlament może kierować pytania do Rady lub formułować w stosunku do niej zalecenia. Parlament przeprowadza także, co roku debatę oceniającą postępy w tych kwestiach.

Prezes EBC jest zobligowany do przedstawiania corocznych raportów na posiedzeniu plenarnym Parlamentu Europejskiego. Ponadto prezes i inni członkowie zarządu - na życzenie którejkolwiek ze stron - uczestniczą w posiedzeniach Komisji Gospodarczej i Walutowej, która obraduje nie rzadziej niż cztery razy w roku.

W 1998 roku Parlament Europejski ustanowił Nagrodę Sacharowa przyznawaną corocznie osobom lub organizacjom wyróżniającym się na polu ochrony praw człowieka. Laureaci tej nagrody często honorowani są następnie pokojową nagrodą Nobla.

Również przewodniczący Parlamentu Europejskiego często jest zapraszany do składania oficjalnych wizyty w różnych częściach świata i przedstawienia stanowiska Parlamentu w kwestiach międzynarodowych.

Parlament Europejski głosem obywateli w Europie

Jak skorzystać z prawa do petycji
Legitymację nadają Parlamentowi bezpośrednie powszechne wybory, w których liczy się glos każdego obywatela.

Każdy mieszkaniec Unii Europejskiej ma prawo zwrócić się do deputowanego do Parlamentu Europejskiego ze swoimi życzeniami i wątpliwościami w sprawach bezpośrednio go dotyczących i leżących w kompetencji Unii.

Mieszkańcy krajów Unii Europejskiej mogą również - indywidualnie lub zbiorowo - korzystać z prawa do petycji i kierować je do przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, w sprawie wchodzącej w zakres działalności Unii i bezpośrednio jej dotyczącej.  W tym celu należy pisać na adres:

European Parliament
Committee on Petitions
The Secretariat
Rue Wiertz
B-1047 Brussels